Đôi khi trong cuộc sống, chúng ta bắt gặp một số người luôn có những cử chỉ hoặc những âm thanh lặp đi lặp lại trong thời gian dài, hoặc cũng có những người từng trực tiếp trải qua tình trạng này rồi. Đây thực ra là biểu hiện của một loại bệnh, gọi là tics. Bài viết này sẽ cung cấp những thông tin cần thiết nhất về bệnh để người đọc có thể nhận biết và hiểu rõ về bệnh.

Tics là gì?

Tic (tật máy giật) là những cử động đột ngột, nhanh, lặp đi lặp lại, không có nhịp điệu và khó kiểm soát, bao gồm cả âm thanh và giọng nói.

Tình trạng này xảy ra phổ biến ở trẻ em, thường bắt đầu trong độ tuổi 4 – 6, bệnh nặng nhất vào khoảng 10 – 12 tuổi và giảm trong thời kỳ thanh thiếu niên. Sau cùng, đa số các tics đều tự biến mất. Tuy nhiên, vẫn có khoảng 1% trẻ em bị kéo dài tình trạng tics đến tuổi trưởng thành.

Tics gây nguy cơ cao mắc hội chứng Tourette và thường đi kèm với một hoặc nhiều bệnh lý như: ADHD, OCD.

Phân loại và biểu hiện

Phân loại tic

Có 2 loại tics

• Tic vận động: các hành động lặp đi lặp lại.
• Tic âm thanh: các âm thanh lặp đi lặp lại.

Cả tic vận động và tic âm thanh đều có 2 kiểu cấp độ: đơn giản và phức tạp

• Tic cơ bản: là một cử động hoặc phát âm ngắn, thường không có ý nghĩa xã hội (không nhận ra được cử chỉ hoặc từ ngữ).
• Tic phức tạp: kéo dài hơn, liên quan đến sự kết hợp của các tics đơn giản, có cảm giác như bị thôi thúc phải làm và thường có ý nghĩa xã hội (hình thành nên hành động hoặc từ ngữ), ban đầu tưởng như cố ý nhưng đó không phải hành động chủ động.

Biểu hiện thường gặp ở các loại tic

• Tic vận động cơ bản: nháy mắt, nhăn mặt, nhún vai, chép miệng,…
• Tic âm thanh cơ bản: lẩm bẩm, hắng giọng, khịt mũi, tặc lưỡi,…
• Tic phức tạp (cả vận động và âm thanh): làm nhiều tic đơn giản cùng lúc, lặp lời, lặp lại hành động,…

Các mức độ của tic (theo thời gian)

Mức độ nặng của tật máy giật rất khác nhau. Theo thời gian, có thể được chia làm 3 mức độ

• Tic tạm thời: tics vận động hoặc tics âm thanh kéo dài dưới 1 năm.
• Rối loạn tic kéo dài (mãn tính): tics vận động hoặc tics âm thanh (chỉ mắc một loại), kéo dài trên 1 năm.
• Hội chứng Tourette: cả tics vận động và tics âm thanh cùng lúc, kéo dài trên 1 năm.

Nguyên nhân

Chưa có nguyên nhân rõ ràng cho bệnh tic nhưng có thể giải thích được qua cơ chế hoạt động của não bộ. Bệnh có liên quan đến sự bất thường ở hạch nền (Basal Ganglia) – vùng não quan trọng điều khiển vận động của cơ thể. Khi có sự bất thường tại hạch nền, các chất dẫn truyền thần kinh bị mất cân bằng, làm ảnh hưởng đến chức năng điều hòa cử động và hành vi, gây ra tic.

Sự căng thẳng và mệt mỏi có thể làm cho tics trở nên trầm trọng hơn. Tics có thể giảm đi tạm thời khi người bệnh tham gia các công việc như các hoạt động tại trường học và khi làm việc.

Điều trị

Bài viết này chỉ cung cấp thông tin về tic cũng như các biểu hiện thường gặp để bệnh nhân hoặc người thân có thể nhận ra và ngăn chặn bệnh kịp thời. Nếu phát hiện ra bản thân hoặc người thân có dấu hiệu bệnh, hãy liên hệ với bác sĩ có chuyên môn để được tư vấn, thăm khám và chữa trị.

Lời kết

Tics thường ít khi ảnh hưởng đến các hoạt động thể chất, tics nhẹ cũng hiếm khi gây ra vấn đề nhưng dễ để lại những hậu quả về sau. Khi tics nặng lên rồi dần hình thành hội chứng Tourette cùng với các bệnh lý đi kèm thì chất lượng cuộc sống, các mối quan hệ xung quanh và tâm lý của bệnh nhân sẽ bị ảnh hưởng vô cùng nghiêm trọng. Vì thế, việc phát hiện được những biểu hiện từ sớm và chữa trị kịp thời sẽ giúp người bệnh có được cuộc sống tốt hơn và khỏe mạnh hơn.